کیست بارتولن یکی از مشکلات شایع ناحیه تناسلی زنان است که معمولا به دنبال بسته شدن مجرای غدد بارتولن ایجاد می شود و بدون علامت یا همراه با درد و التهاب می باشد. بسیاری از افراد زمانی متوجه این عارضه می شوند که توده ای در یک سمت ورودی واژن احساس می کنند. آیا هر توده در این ناحیه به معنی عفونت یا بیماری خطرناک است؟ آیا کیست غده بارتولن همیشه نیاز به درمان دارد یا ممکن است خودبه خود برطرف شود؟ در ادامه به طور کامل با ماهیت کیست بارتولن، علت ایجاد، علائم، روش های پیشگیری، شیوه های تشخیص و راهکارهای درمان آن آشنا می شویم.
کیست بارتولن چیست؟
کیست بارتولن به تجمع مایع در غدد بارتولن یا مجرای آن ها گفته می شود؛ غددی کوچک که در دو طرف ورودی واژن قرار دارند و وظیفه آنها ترشح مایع برای مرطوب کردن این ناحیه است. وقتی دهانه این غدد بسته می شود، ترشحات در داخل آن جمع شده و کیست ایجاد می شود. این توده معمولاً در یک سمت ناحیه تناسلی دیده می شود و ممکن است کوچک و بدون درد باشد یا در صورت عفونت به آبسه بارتولن تبدیل شود.
علت کیست بارتولن
کیست بارتولن زمانی ایجاد می شود که مسیر خروج ترشحات غده بارتولن مسدود شود و مایع در داخل غده باقی بماند. این انسداد ممکن است به دلایل مختلف رخ دهد و در برخی موارد نیز با عفونت همراه شود. آشنایی با علت کیست بارتولن در تشخیص سریع تر و پیشگیری از عود آن مؤثر می باشد.
| علت | توضیحات |
| انسداد مجرای غده بارتولن | شایع ترین علت ایجاد کیست، بسته شدن مجرای غده است که مانع خروج طبیعی ترشحات می شود و باعث تجمع مایع در داخل غده خواهد شد. |
| عفونت باکتریایی | برخی باکتری ها می توانند سبب التهاب ناحیه و بسته شدن مجرا شوند یا کیست موجود را به آبسه دردناک تبدیل کنند. |
| التهاب موضعی | تحریک و التهاب بافت های اطراف ورودی واژن ممکن است شرایط انسداد مجرا را فراهم کند و زمینه ایجاد توده بارتولن را افزایش دهد. |
| آسیب یا ضربه به ناحیه | فشار، اصطکاک یا آسیب های خفیف در ناحیه تناسلی ممکن است باعث تورم بافت و اختلال در تخلیه ترشحات غده شود. |
| عفونت های ناحیه تناسلی | بعضی عفونت های موضعی می توانند با التهاب، تورم و بسته شدن دهانه غده همراه باشند و احتمال تشکیل کیست غده بارتولن را بیشتر کنند. |
| ضخیم شدن ترشحات غده | در برخی موارد، ترشحات غلیظ تر از حالت طبیعی هستند و به راحتی از مجرا خارج نمی شوند، در نتیجه داخل غده جمع می شوند. |
علائم کیست بارتولن
علائم کیست بارتولن بسته به اندازه کیست و وجود یا نبود عفونت متفاوت است. بعضی از زنان هیچ علامتی ندارند و تنها هنگام معاینه یا لمس ناحیه متوجه وجود توده می شوند. با بزرگ تر شدن کیست یا تبدیل آن به آبسه، نشانه ها واضح تر و آزاردهنده تر خواهند شد. به طور کلی علائم این عارضه به شرح زیر است:
- تورم ناحیه
- حساسیت به لمس
- درد هنگام نشستن
- درد هنگام راه رفتن
- قرمزی پوست اطراف
- تب در صورت عفونت
- درد هنگام رابطه جنسی
- خروج ترشح در برخی موارد
- احساس سنگینی در ناحیه تناسلی
- درد شدید در صورت تشکیل آبسه
- احساس ناراحتی در فعالیت های روزمره
- توده یا برجستگی در یک سمت ورودی واژن
پیشگیری از کیست بارتولن
پیشگیری از کیست بارتولن همیشه به طور کامل امکان پذیر نیست زیرا این عارضه در بسیاری از موارد به دلیل انسداد مجرا ایجاد می شود و علت دقیق آن مشخص نیست. با این حال، رعایت برخی نکات بهداشتی و توجه به سلامت ناحیه تناسلی می تواند احتمال التهاب، عفونت و عود این مشکل را کاهش دهد. مراقبت منظم از این ناحیه نقش مهمی در کاهش بروز کیست غده بارتولن دارد.
- رعایت بهداشت ناحیه تناسلی به کاهش احتمال التهاب و عفونت کمک می کند.
- خودداری از فشار یا دستکاری توده، از تشدید التهاب و عفونت جلوگیری می کند.
- استفاده از لباس زیر نخی و راحت به تهویه بهتر ناحیه و کاهش رطوبت کمک می کند.
- پرهیز از استفاده از شوینده های تحریک کننده، احتمال التهاب موضعی را کمتر می کند.
- درمان به موقع عفونت های واژینال و تناسلی، خطر درگیری غدد بارتولن را کاهش می دهد.
- خشک و تمیز نگه داشتن ناحیه تناسلی می تواند از تحریک و رشد باکتری ها جلوگیری کند.
- رعایت نکات بهداشت جنسی می تواند احتمال انتقال برخی عفونت های مرتبط را کاهش دهد.
- مراجعه سریع به پزشک در صورت مشاهده توده یا درد، از پیشرفت عارضه و تشکیل آبسه جلوگیری می کند.
روشهای تشخیص کیست بارتولن
تشخیص کیست بارتولن معمولاً با بررسی علائم و معاینه بالینی انجام می شود. بهترین متخصص زنان و زایمان در تهران با توجه به محل توده، اندازه آن و وجود درد یا عفونت، می تواند این عارضه را از سایر مشکلات ناحیه تناسلی تشخیص دهد. در برخی شرایط، برای بررسی دقیق تر یا رد بیماری های دیگر، ارزیابی های تکمیلی نیز انجام می شود.
- گرفتن شرح حال پزشکی
- معاینه فیزیکی ناحیه تناسلی
- بیوپسی در موارد مشکوک
- بررسی عفونت های باکتریایی
- ارزیابی وجود عفونت یا آبسه
- بررسی اندازه و حساسیت توده
- نمونه گیری از ترشحات در صورت نیاز
- ارزیابی تخصصی در زنان بالای 40 سال
روشهای درمان کیست بارتولن
درمان کیست بارتولن به اندازه کیست، شدت علائم و وجود عفونت بستگی دارد. کیست های کوچک و بدون درد ممکن است فقط تحت نظر باشند اما در موارد دردناک یا عفونی معمولاً مداخله درمانی لازم است. انتخاب روش مناسب درمان توسط پزشک انجام می شود تا هم علائم برطرف شود و هم احتمال عود کاهش یابد. به طور کلی روشهای درمان این عارضه به شرح زیر است:
- تخلیه کیست
- تخلیه آبسه بارتولن
- مارسوپیالیزاسیون
- جراحی کیست بارتولن
- حمام نشیمن با آب گرم
- مصرف داروهای مسکن
- گذاشتن کاتتر برای تخلیه مداوم
- خارج کردن غده در موارد عود مکرر
- مصرف آنتی بیوتیک در صورت عفونت
بیشتر بخوانید: کیست تخمدان چیست؟
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، کیست بارتولن از مشکلات نسبتاً شایع زنان است که در اثر انسداد غدد بارتولن ایجاد می شود و ممکن است بدون علامت یا همراه با درد، تورم و عفونت باشد. شناخت علت کیست بارتولن، توجه به علائم و مراجعه به موقع به پزشک، نقش مهمی در پیشگیری از عوارض و انتخاب درمان مناسب دارد. این عارضه در بسیاری از موارد با روش های ساده قابل کنترل است اما در صورت آبسه یا عود مکرر ممکن است به درمان های تخصصی تری نیاز داشته باشد و آگاهی از روش های تشخیص و درمان به مدیریت بهتر بیماری کمک می کند.
