سرکلاژ یکی از روش های پزشکی مورد استفاده در دوران بارداری است که با هدف کمک به حفظ بسته ماندن دهانه رحم و کاهش خطر زایمان زودرس یا از دست رفتن بارداری در برخی زنان انجام می شود. این روش معمولاً زمانی مطرح می شود که پزشک احتمال ضعف یا کوتاه شدن دهانه رحم را بالا تشخیص دهد. اما سرکلاژ برای چه افرادی ضروری است و بهترین زمان انجام آن چه موقعی است؟ انتخاب زمان و روش مناسب به سابقه بارداری، وضعیت دهانه رحم و شرایط مادر و جنین بستگی دارد. در ادامه، سرکلاژ، انواع آن، زمان انجام، نحوه جراحی، مزایا، عوارض و هزینه عمل سرکلاژ بررسی می شود.
سرکلاژ چیست؟
سرکلاژ به روشی گفته می شود که طی آن پزشک با استفاده از بخیه مخصوص، دهانه رحم را تقویت و بسته نگه می دارد. هدف اصلی این اقدام، کاهش احتمال باز شدن زودهنگام دهانه رحم در شرایطی است که این احتمال وجود داشته باشد. سرکلاژ بیشتر در زنانی مطرح می شود که سابقه از دست دادن بارداری در سه ماهه دوم یا زایمان زودرس مرتبط با نارسایی دهانه رحم دارند.
این عمل معمولاً در دوران بارداری و پس از بررسی دقیق وضعیت مادر و جنین انجام می شود. تشخیص نیاز به سرکلاژ بر اساس معاینه، سابقه پزشکی و در برخی موارد اندازه گیری طول دهانه رحم با سونوگرافی انجام می شود. بنابراین، انجام سرکلاژ باید بر اساس تشخیص متخصص زنان و شرایط اختصاصی هر بارداری باشد.
چه کسانی به جراحی سرکلاژ نیاز دارند؟
نیاز به سرکلاژ برای تمام زنان باردار یکسان نیست و صرفاً وجود کوتاهی دهانه رحم به معنی ضرورت انجام این عمل نیست. پزشک معمولاً مجموعه ای از عوامل مانند سابقه بارداری، وضعیت دهانه رحم و احتمال زایمان زودرس را بررسی می کند.
افرادی که ممکن است کاندید سرکلاژ باشند عبارت اند از:
- برخی زنان با سابقه جراحی یا آسیب قبلی دهانه رحم
- زنان دارای سابقه زایمان زودرس مرتبط با نارسایی دهانه رحم
- افرادی که در بارداری فعلی کوتاهی قابل توجه دهانه رحم دارند
- زنانی که دهانه رحم آن ها در معاینه یا سونوگرافی دچار تغییرات نگران کننده شده است
- مواردی که پزشک بر اساس شرایط بارداری احتمال نارسایی دهانه رحم را بالا ارزیابی می کند
- زنان دارای سابقه از دست دادن بارداری در سه ماهه دوم به دلیل باز شدن بدون درد دهانه رحم
انواع سرکلاژ
سرکلاژ بر اساس زمان انجام و شرایطی که باعث نیاز به آن شده است، به چند نوع تقسیم می شود. تفاوت اصلی انواع سرکلاژ در علت انجام و زمان تشخیص خطر است. برخی موارد از قبل بر اساس سابقه بارداری برنامه ریزی می شوند، در حالی که برخی دیگر پس از مشاهده تغییرات دهانه رحم انجام می شوند.
| نوع سرکلاژ | توضیحات |
| سرکلاژ پیشگیرانه یا برنامه ریزی شده | معمولاً بر اساس سابقه بارداری های قبلی و احتمال نارسایی دهانه رحم، پیش از ایجاد تغییرات جدی در دهانه رحم انجام می شود. |
| سرکلاژ سونوگرافی محور | زمانی مطرح می شود که در سونوگرافی دوران بارداری کوتاه شدن دهانه رحم مشاهده شود و پزشک با توجه به سابقه فرد، انجام سرکلاژ را مناسب بداند. |
| سرکلاژ اورژانسی | در شرایطی انجام می شود که دهانه رحم در دوران بارداری باز یا بسیار تغییر یافته باشد و هنوز شرایطی برای مداخله وجود داشته باشد. |
| سرکلاژ واژینال | رایج ترین روش است که از طریق واژن انجام می شود و بخیه در اطراف دهانه رحم قرار می گیرد تا از باز شدن زودهنگام آن جلوگیری شود. |
| سرکلاژ شکمی | در شرایط خاص و معمولاً در مواردی که سرکلاژ واژینال مناسب یا موفق نبوده است، از طریق شکم انجام می شود و می تواند نیازمند سزارین برای زایمان باشد. |
بهترین زمان انجام عمل سرکلاژ
زمان انجام سرکلاژ به دلیل انجام آن بستگی دارد و نمی توان یک هفته مشخص را برای همه زنان باردار تعیین کرد. در سرکلاژ برنامه ریزی شده، پزشک معمولاً تلاش می کند این اقدام پیش از ایجاد تغییرات قابل توجه در دهانه رحم انجام شود. به طور کلی زمان های زیر ممکن است مطرح باشند:
- سرکلاژ اورژانسی: در صورت باز شدن دهانه رحم در بارداری و وجود شرایط مناسب، ممکن است خارج از زمان معمول و بر اساس فوریت وضعیت انجام شود.
- در طول سه ماهه دوم بارداری: اگر کوتاه شدن دهانه رحم در سونوگرافی مشاهده شود و شرایط بیمار مناسب باشد، پزشک ممکن است انجام سرکلاژ را بررسی کند.
- حدود هفته های ۱۲ تا ۱۴ بارداری: در مواردی که سابقه مشخصی از نارسایی دهانه رحم یا از دست دادن بارداری مرتبط با آن وجود دارد، سرکلاژ برنامه ریزی شده ممکن است در این بازه انجام شود.
در هر مورد، زمان مناسب باید پس از بررسی دقیق توسط متخصص زنان تعیین شود؛ زیرا وجود عفونت، انقباضات رحمی، پارگی کیسه آب یا برخی شرایط دیگر می تواند بر تصمیم گیری تأثیر بگذارد.
سرکلاژ چگونه انجام می شود؟
عمل سرکلاژ معمولاً یک روش جراحی کوتاه است که در بیمارستان یا مرکز درمانی و با استفاده از بی حسی یا بیهوشی مناسب انجام می شود. بهترین دکتر زنان و زایمان در تهران ابتدا شرایط مادر و جنین را ارزیابی کرده و سپس بر اساس نوع سرکلاژ، روش مناسب را انتخاب می کند.
نحوه انجام سرکلاژ معمولاً شامل مراحل زیر است:
- ارزیابی پیش از عمل: وضعیت مادر، جنین، دهانه رحم و احتمال وجود عفونت بررسی می شود.
- آماده سازی بیمار: بیمار برای انجام جراحی آماده شده و روش مناسب بی حسی یا بیهوشی انتخاب می شود.
- قرار دادن بخیه: در روش واژینال، پزشک با دسترسی از طریق واژن، بخیه مخصوصی را در اطراف دهانه رحم قرار می دهد تا از باز شدن آن جلوگیری شود.
- بررسی وضعیت دهانه رحم: پس از قرار دادن بخیه، وضعیت دهانه رحم و شرایط عمومی بیمار بررسی می شود.
- مراقبت پس از عمل: بیمار برای مدتی تحت نظر قرار می گیرد تا علائمی مانند خونریزی، انقباضات رحمی یا سایر مشکلات احتمالی بررسی شود.
مزایای سرکلاژ
سرکلاژ در افرادی که معیارهای مناسب برای انجام آن را دارند، می تواند با کاهش خطر باز شدن زودرس دهانه رحم به ادامه بارداری کمک کند. البته میزان اثربخشی این روش به علت انجام سرکلاژ و شرایط مادر و جنین بستگی دارد. مزایای احتمالی سرکلاژ عبارتند از
- کمک به حفظ بسته ماندن دهانه رحم
- کاهش احتمال زایمان زودرس در برخی زنان
- افزایش احتمال ادامه بارداری تا سن مناسب تر در افراد منتخب
- کاهش خطر باز شدن زودهنگام دهانه رحم در افراد واجد شرایط
- کاهش خطر از دست رفتن بارداری ناشی از نارسایی دهانه رحم
عوارض سرکلاژ
سرکلاژ مانند هر روش جراحی دیگری با عوارض و خطراتی همراه می باشد. شدت و احتمال این عوارض به شرایط مادر، هفته بارداری، نوع سرکلاژ و وضعیت دهانه رحم بستگی دارد. بسیاری از افراد بدون عارضه جدی این روش را پشت سر می گذارند اما شناخت علائم هشدار اهمیت زیادی دارد. عوارض احتمالی سرکلاژ عبارتند از:
- عفونت واژن
- پارگی کیسه آب
- خونریزی واژینال
- آسیب به دهانه رحم
- شروع زایمان زودرس
- عوارض مرتبط با جراحی
- تحریک یا انقباضات رحمی
- درد یا گرفتگی شکم و لگن
- واکنش به داروهای بی حسی یا بیهوشی
- آسیب به مثانه یا بافت های اطراف در موارد نادر
هزینه عمل سرکلاژ
هزینه عمل سرکلاژ به عوامل مختلفی مانند نوع سرکلاژ، بیمارستان یا مرکز درمانی، دستمزد متخصص زنان، هزینه بیهوشی و آزمایش ها و بررسی های قبل از عمل بستگی دارد. همچنین هزینه سرکلاژ اورژانسی ممکن است با نوع برنامه ریزی شده متفاوت باشد، زیرا شرایط درمانی و میزان مراقبت مورد نیاز یکسان نیست.
در روش سرکلاژ شکمی نیز هزینه ها می تواند به دلیل تفاوت در روش جراحی و مراقبت های پس از آن بیشتر باشد. پوشش بیمه و نوع بیمه درمانی نیز در مبلغ نهایی پرداختی موثر است. بنابراین، نمی توان بدون بررسی شرایط بیمار یک مبلغ ثابت برای هزینه سرکلاژ تعیین کرد. برای اطلاع از قیمت دقیق، باید نوع عمل، محل انجام جراحی و خدمات مورد نیاز توسط مرکز درمانی مشخص شود.
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، سرکلاژ یکی از روشهای پزشکی برای کمک به حفظ بسته ماندن دهانه رحم در برخی بارداری های پرخطر است. این روش برای همه زنان باردار ضرورت ندارد و انتخاب بیمار مناسب نقش مهمی در موفقیت آن دارد. سابقه زایمان زودرس، از دست دادن بارداری مرتبط با نارسایی دهانه رحم و تغییرات دهانه رحم از عوامل مهم در تصمیم گیری هستند. زمان انجام سرکلاژ نیز بر اساس شرایط مادر و جنین تعیین می شود و در برخی موارد به صورت برنامه ریزی شده و در برخی شرایط به صورت اورژانسی انجام می گیرد و آگاهی از مزایا و عوارض احتمالی به تصمیم گیری آگاهانه کمک می کند.
